Boşanma davası açan çiftlerin çoğu, evlilik süresince biriken varlıkların ikiye bölüneceğini sanır. Oysa Türk Medeni Kanunu’nun 2002’de yürürlüğe giren düzenlemesi, paylaşımı basit bir yarı yarıya bölme değil, malın niteliğine ve ediniliş biçimine bağlı bir hesaplama üzerine kurar. Doğru rakama ulaşmak için önce hangi rejimin geçerli olduğunu, sonra hangi malın hesaba katıldığını bilmek gerekir.
Türk Hukukunda Mal Rejimleri: Yasal ve Sözleşmesel Rejimler
1 Ocak 2002’den sonra evlenen ve aksine bir sözleşme yapmayan çiftler için yasal rejim, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Eşler noterde mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı gibi sözleşmesel bir rejimi seçebilir; seçmedikleri sürece yasal rejim otomatik olarak uygulanır. Bu tarihten önce evlenenler içinse geçiş kurallarına dikkat etmek gerekir, çünkü 2002 öncesi dönem için eski Kanun’un mal ayrılığı esası geçerliydi.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Neyi Kapsar?
Edinilmiş mal, eşin evlilik boyunca bir karşılık vererek elde ettiği değerlerdir: maaş ve serbest çalışma geliri, sosyal güvenlik ödemeleri, kişisel malların gelirleri ve bunların yerine geçen değerler. Bu rejimde her eşin edinilmiş malları ile kişisel malları ayrı tutulur; paylaşım yalnızca edinilmiş mallar üzerinden yapılır.
Kişisel Mal ile Edinilmiş Mal Ayrımı
Kişisel mal, paylaşıma girmeyen değerlerdir. Evlenmeden önce sahip olunan varlıklar, miras yoluyla veya bağış olarak edinilenler, manevi tazminat alacakları ve yalnızca kişisel kullanıma özgü eşyalar bu gruba girer. Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş bunu ispatla yükümlüdür; ispat edilemeyen mal edinilmiş mal sayılır. Bu ayrım, hesaplamanın en çok anlaşmazlık doğuran noktasıdır.
Mal Paylaşımında Katılma Alacağı ve Değer Artış Payı
Rejim sona erdiğinde iki ayrı talep gündeme gelir. Katılma alacağı, eşin diğer eşin edinilmiş mallarındaki artık değer üzerindeki payıdır. Değer artış payı ise bir eşin, diğerinin malına yaptığı katkının karşılığıdır. Bu ikisini karıştırmak, talep edilen tutarın olduğundan düşük hesaplanmasına yol açar.
Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır?
Her eş için önce edinilmiş malların toplamından bu mallara ilişkin borçlar düşülür; kalan tutar o eşin artık değeridir. Kural olarak her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde alacak hakkına sahiptir. Örneğin bir eşin artık değeri 800 bin, diğerininki 200 bin lira ise, aradaki dengeleme sonucunda daha az edinen eş 300 bin liralık katılma alacağına hak kazanır. Rejimin sona erdiği an mülkiyet değil, malların tasfiye tarihindeki değeri esas alınır.
Değer Artış Payı Talebi Hangi Durumlarda Doğar?
Bir eş, diğerinin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunmuşsa, malın tasfiye anındaki değerindeki artıştan katkısı oranında pay isteyebilir. Eşin ailesinin evine yapılan ödemeler ya da tapu kendi üstünde olmayan bir taşınmaz için üstlenilen kredi taksitleri klasik örneklerdir. Belgelenebilir katkı, talebin dayanağını güçlendirir.
Mal Paylaşımında Sık Yapılan Hatalar ve Mal Kaçırma
En yaygın hata, talebin boşanma davasıyla birlikte otomatik çözüleceğini varsaymaktır; mal paylaşımı ayrı bir davadır ve boşanmanın kesinleşmesinin ardından açılır. İkinci sık hata, katılma alacağı talebinin evlilik boyunca edinilen tüm mallara değil, yalnızca artık değere ilişkin olduğunu gözden kaçırmaktır.
Boşanmadan Önce Mal Devri ve Muvazaa Riski
Boşanma yaklaşırken bir eşin taşınmazı yakınına devretmesi ya da düşük bedelle satması, katılma alacağını azaltmaya yönelik mal kaçırma girişimi olarak değerlendirilebilir. Kanun, tasfiyeden önceki bir yıl içinde karşılıksız yapılan kazandırmaları hesaba katarak bu tür işlemlere karşı koruma sağlar; muvazaalı devirler ise dava yoluyla iptal ettirilebilir. Bu nedenle şüpheli devirlerin zamanında tespiti kritik önemdedir.
Antalya’da Mal Paylaşımı Davasında Süreç ve Profesyonel Destek
Malların değerlemesi, kişisel mal iddialarının ispatı ve olası mal kaçırma senaryolarının çözümü, dava öncesinde titiz bir hazırlık gerektirir. Özellikle taşınmaz ve ticari işletme içeren dosyalarda bilirkişi değerlemesi ile tapu ve banka kayıtlarının doğru değerlendirilmesi, talep edilecek alacağın doğru belirlenmesi açısından önem taşır.
Edinilmiş mallara katılma rejimi, katılma alacağı ve boşanmada mal paylaşımı davaları hakkında daha ayrıntılı bilgiye Büyükurgancı Yılmaz Hukuk Bürosu’nun Antalya mal paylaşımı rehberinden ulaşabilirsiniz.